Buổi gặp đầu tiên với một đơn vị gia công phần mềm thường diễn ra theo kịch bản quen thuộc: họ trình bày năng lực, cho xem vài sản phẩm đã làm, rồi hẹn gửi báo giá. Bạn gật đầu vì nghe có vẻ ổn. Vấn đề là “nghe có vẻ ổn” không phân biệt được đơn vị làm được việc với đơn vị chỉ giỏi trình bày.
Bảy câu hỏi dưới đây không cần bạn biết kỹ thuật. Chúng chỉ cần câu trả lời cụ thể, và chính mức độ cụ thể sẽ nói cho bạn biết bạn đang ngồi trước ai.
1. “Cho tôi xem một sản phẩm các anh làm và đang chạy thật, tôi vào xem được ngay bây giờ.”
Ảnh chụp màn hình đẹp không chứng minh điều gì. Một địa chỉ mở ra được, bấm vào các mục vẫn chạy, mới là bằng chứng. Nếu đơn vị chỉ đưa được ảnh trong hồ sơ năng lực, hãy hỏi vì sao.
2. “Ai sẽ trực tiếp làm dự án của tôi, và người đó có mặt hôm nay không?”
Chuyện thường gặp là người đi gặp khách rất giỏi, còn người làm thật thì khác hẳn. Hỏi thẳng ai theo dự án, và nếu được, xin gặp người đó một lần trước khi ký.
3. “Nếu giữa chừng tôi muốn đổi yêu cầu thì xử lý thế nào?”
Câu trả lời “anh cứ nói, bên em làm hết” nghe dễ chịu nhưng là dấu hiệu xấu — nó có nghĩa là chưa có quy trình xử lý thay đổi, và tới lúc phát sinh sẽ thành tranh cãi. Câu trả lời tốt mô tả một quy trình: đánh giá ảnh hưởng, báo chi phí và thời gian, bạn duyệt rồi mới làm.
4. “Mã nguồn sau khi bàn giao thuộc về ai?”
Câu này phải hỏi thẳng và phải có trong hợp đồng. Nếu bên gia công giữ mã nguồn, bạn bị buộc phải quay lại đúng họ cho mọi thay đổi về sau, kể cả sửa một dòng chữ, và bạn không có lựa chọn nào khi họ tăng giá.
5. “Bảo hành gồm những gì và không gồm những gì?”
Ranh giới giữa “lỗi của bên làm” và “yêu cầu mới của khách” phải được định nghĩa trước. Ví dụ rõ ràng: nút bấm không chạy là lỗi, thuộc bảo hành; muốn thêm một cột mới vào báo cáo là yêu cầu mới, tính phí.
6. “Dự án gần nhất của các anh có bị trễ hạn không, và vì sao?”
Đây là câu hỏi lộ tính cách. Đơn vị nói “bên em chưa bao giờ trễ” hoặc là mới làm rất ít dự án, hoặc là đang nói không thật. Đơn vị đáng tin sẽ kể một trường hợp trễ cụ thể, nguyên nhân, và họ đã xử lý ra sao.
7. “Nếu tôi ngừng hợp tác giữa chừng thì sao?”
Không ai muốn nghĩ tới chuyện này lúc mới bắt đầu, nhưng đó chính là lúc duy nhất bạn còn vị thế để thoả thuận. Cần rõ: phần đã làm có được bàn giao không, tiền đã trả xử lý thế nào, dữ liệu của bạn được trả lại ra sao.
Dấu hiệu nên dừng lại
- Báo giá đưa ra ngay trong buổi gặp đầu, trước khi hỏi kỹ về nghiệp vụ của bạn.
- Nhận mọi yêu cầu mà không hỏi lại câu nào.
- Không chịu ghi mốc thời gian cụ thể vào hợp đồng.
- Tránh né câu hỏi về quyền sở hữu mã nguồn.
- Chỉ liên lạc qua tin nhắn cá nhân, không có hợp đồng và hoá đơn.
Kết
Bạn không cần hiểu kỹ thuật để chọn đúng đối tác. Bạn chỉ cần kiên trì hỏi cho tới khi nhận được câu trả lời cụ thể thay vì câu trả lời dễ nghe. Một đơn vị làm nghề nghiêm túc sẽ không khó chịu với bảy câu hỏi này — ngược lại, họ thường mừng vì gặp được khách hàng biết mình đang mua gì.